تحلیلی از عملکرد رهبران نهضت ملی نفت

کتاب تحلیلی از عملکرد رهبران نهضت ملی نفت نوشته علی وحدتی راد

به انضمام زندگی نامه ی رهبران نهضت برگی از تاریخ تحولات سیاسی شناخت دقیق و عمیق ماهیت و محتوای نهضتها و انقلابها تا حد بسیار زیادی به بررسی هویت سیاسی ـ فرهنگی و نیز اندیشه و عمل رهبران آن بستگی دارد. با وجود اهمیت و ضرورت مطالعه نقش رهبران در جنبشها، نهضتها و انقلابها، هنوز ادبیات پژوهشی این حوزه با فقر زایدالوصفی مواجه است. جنبش‌ ملي‌ كردن‌ صنايع‌ نفت‌ ايران، ازجمله‌ ‌نهضت‌هاي‌ عظيم‌ و تاثيرگذار در تاريخ‌ معاصر ايران‌ است‌ كه‌ هرچند به‌ دليل‌ بروز اختلاف‌ ميان‌ سران‌ و دستاندركاران‌ آن‌ نهضت و توطئه‌ و تهاجم‌ مشترك‌ استبداد و استعمار، به‌ سرمنزل‌ مطلوب‌ راه‌ نيافت، اما گذشته‌ از آن كه‌ خود، برگي‌ بر كتاب‌ قطور مبارزات‌ ضد استبدادي ضد استعماري‌ ملت‌ ايران‌ افزود، ملت‌ ايران‌ را در شناخت‌ ماهيت‌ وابسته‌ و سركوبگرانه‌ پهلوي‌ يك‌ گام‌ بلند به‌ جلو برد و براي‌ انقلاب‌ كبير اسلامي‌ بهمن‌ ۵۷ كه‌ در پي‌ سرنگوني‌ رژيم‌ ستمشاهي‌ بود، آماده‌تر ساخت. افزون‌ بر اين، درس‌ها و تجارب‌ تلخ‌ اما گرانبهاي‌ آن، ميراثي‌ گرانبار براي‌ پژوهشگراني‌ شد كه‌ (فارغ‌ از جنجال‌ها و تبليغات‌ خطي‌ و جناحي) در جستجوي‌ «حكمت‌ و عبرت‌ تاريخي» تلاش‌ مي‌ورزند. در دوران‌ نهضت‌ ملي‌ نفت، عمدتا چند گروه‌ در كشورمان‌ ايفاي‌ نقش‌ كرده‌ و به‌ نحوي، رنگ‌ خود را بر حوادث‌ آن‌ دوران‌ زده‌اند: ۱. گروه‌ هواداران‌ نهضت‌ ملي، كه‌ خود به‌ سه‌ دسته‌ هواداران‌ آيت‌الله كاشاني، دكتر مصدق‌ و نواب‌ صفوي، قابل‌ تقسيم‌اند. ۲. گروه‌ مخالفان‌ نهضت‌ كه‌ طيفي‌ گسترده‌ از عناصر وابسته‌ به‌ دربار و دولت‌هاي‌ خارجي‌ پشتيبان‌ آن‌ (انگليس‌ و آمريكا) را تشكيل‌ مي‌دادند. ۳. حزب‌ توده‌ كه‌ بيشتر، مواضع‌ و ديدگاه‌هاي‌ روسيه‌ شوروي‌ را بازتاب‌ مي‌داد و بر حسب‌ اوضاع‌ و شرايط‌ وقت، از مخالفت‌ (سو‌ال ‌انگيز) با نهضت‌ ملي‌ كردن‌ صنعت‌ نفت‌ تا موافقت‌ (مرموزانه‌ و موذيانه) با آن، در نوسان‌ بود….