لوتر مردی میان خدا و شیطان

تفکرات لوتر بر تمام مردم موثر افتاد و دغدغه روشن اندیشان گشت. مسئله دل، معضل خیلی بعد از او شد. پس از او بود كه به سرعت چهره عالم تغییر كرد. مردم از انزوا قصد فضا كردند و از صومعه ها و كلیساها به قصد عمران دنیا بیرون آمدند. پایه گذار یكی از مكاتب مهم پروتستانیزم است. یعنی نوعی نوگرایی دینی. كه درهمان زمان به گسترش جنگ های خونینی در اروپا منجر شد. در مطالعه تاریخ دین، درس های جانانه نهفته است. مومنان دین نو سینه سپر می كنند تا مومنان دین كهنه بر آن تیر كینه بیندازند و دشنام بگویند و استهزا كنند و افترا زنند. مرگ او به طور یكسان برای دوست و دشمن، معنایی بیش از به آخر بردن یك زندگی داشت. لوتر، فرزند معدن كار ساده، اگر در جوانی می مرد، زمانه از اندوه و دل شكستگی والدینش خبری برای آیندگان باقی نمی گذاشت و چنین مرگی هم به حساب نمی آمد اما اكنون مرگ او یك قضیه ملی بود. جد لوتر از شهری به شهر دیگر با همراهی محافظان و در نهایت احترام مستقل گشت و برای مراسم تكفین به ویتنبرگ رسید