جستارهایی درباره بیرجند

کتاب جستارهایی درباره بیرجند نوشته علی محمد طرفداری – محمود رفیعی

بیرجند مرکز استان خراسان جنوبیست و از لحاظ وسعت ششمین شهرستان بزرگ ایران است.از لحاظ اقلیم بیرجند شهری کویری به شمار می رود.زمستان های سرد و کم باران و تابستان های گرم و خشک از شاخصه های آب و هوای این منطقه اند. بیرجند علیرغم اقلیم سخت و تندخویش مردمانی خونگرم،فهیم و پرتلاش دارد که در همه جای ایران به نیکی و حسن خلق شهره اند. علاوه بر نام بیرجند که ساختار آن برگرفته از زبان پهلوی بوده و به دوران پیش از اسلام باز می‌گردد، بنا به روایتی، بیرجند، احتمالاً در اواخر حکومت ساسانیان و توسط زرتشتیان یزدی و کرمانی به عنوان منزلگاهی در حاشیه کویر و در مسیر عبور از کویر به سمت شمال خراسان بزرگ و ماوراءالنهر بنا شده‌است قدیمی‌ترین اثر درون شهری بیرجند، مسجد جامع آن است که در سال ۷۵۰ هجری قمری بنا شده‌است. احتمالا یاقوت حموی اولین جغرافیدانی است که از «پیرجند» به عنوان یکی از شهرهای منطقه قهستان یاد کرده‌است. حمدالله مستوفی «بیرجند» را از شانزده ولایت قهستان و مرکز ولایتی با توابعی چند دانسته که در آن مقدار فراوانی زعفران, انگور، میوه و اندکی غله به دست می‌آمده‌است.