تاریخچه کتابخانه های ایران و کتاب خانه های عمومی

کتاب تاریخچه کتابخانه های ایران و کتاب خانه های عمومی نوشته رکن الدین همایون فرخ

مصور ازدوران باستان تابه امروز: شرحي درباره سارويه كهن دژ وكتابهايش و اطلاعاتي درباره دادن كتاب درعهد داريوش بنابه اسناد تاريخي، حمله اسكندر،کاوشهای علمي در “اوران” و “نسا” وكوشش هايي درزمينه نگارش درعهد اشكانيان انجام مي‌شد، بررسي دينكرات‌نامه، معرفي آثارادبي باقيمانده ازعهد اشكانيان، هنردوره اشكاني ـ كوششهايي كه ساسانيان در زمينه جمع‌آوري كتاب و ايجاد كتابخانه‌ها انجام داده‌اند، كتابهاي باقيمانده از دوران ساسانيان. در سال 350 هجري قمري قسمتي از بناي اندروني جي «سارويه» ويران شد و اطاقي در آن پديد گشت كه در آن اطاق پنجاه عدل كتاب وجود داشت، اين كتابها را در روي پوست نوشته بودند و خط آن از خطوطي بود كه تا آن تاريخ مردم چنان خطي نديده بودند، هيچكس نمي‌دانست چه هنگام اين كتابها را در آن مكان جا داده بودند، تا اينكه كتابي از ابومعشر (بلخي) منجم بنام اختلاف الزيجات بدست آمد و در آن چنين نوشته شده بود: پادشاهان ايران بي‌اندازه به حفظ و نگاهداري دانشهاي بشري توجه و علاقه مبذول مي‌داشتند و به همين منظور براي نگاهداري آنها از گزند حوادث و آفات سماوي و ارضي اوراقي برگزيدند كه در برابر گذشت زمان ايستادگي مي‌كرد و از عفونت و پوسيدگي مصون مي‌ماند. اين اوراق پوست درخت خدنگ بود كه آن را توز مي‌ناميدند. مردم كشورهاي هندوستان و چين و همچنين ديگر كشورهاي مجاور ايران زمين از ايشان در اين كار پيروي‌كردند و توز را براي نوشتن برگزيدند، پوست خدنگ بسيار نرم و انعطاف‌پذير بوده ضمناً محكم و بادوام است و مي‌تواند ساليان دراز پايدار بماند و از همين رهگذر است كه آن را در وتر كمان هم بكار مي‌برند. پادشاهان ايران پس از اينكه دانشهاي گوناگون را بر روي پوست توز نوشتند، پي جوي آن شدند كه در روي زمين شهري و مكاني بيابند كه خاك آن به زودي فاسد نشود و زلزله‌خيز نباشد و از خسوف بركنار بماند، اين بود كه، پس از جستجوي فراوان سرانجام در زير آسمان شهري كه واجد اين خصوصيات بود يافتند و آن شهر اصفهان بود، و در اصفهان نيز، بخشي بهتر و پسنديده‌تر از بخش جي براي تأمين اين منظور بنظر نيامد. در دوران هخامنشيان و حتي قبل از ايشان در ايران كتابخانه‌هايي به منظور حفظ افكار و انديشه دانشمندان وجود داشته و اين كتابخانه‌ها در اختيار بخردان و دانايان و دانش‌پژوهان قرار مي‌گرفته است. با بدست آمدن لوح‌هاي گلي در كاخ‌آپادانا كه نشانه‌ايست از كتابخانه شاهنشاهي هخامنشي و توجه به مطالبي كه مورخان درباره ترجمه آثار ايراني بوسيله اسكندر مقدوني و نقل آنها به كتابخانه‌هاي اسكندريه نوشته‌اند همه مويد اين است كه در زمان هخامنشيان در ايران كتابخانه‌هاي بزرگ وجود داشته است.