عشق در مثنوی معنوی

کتاب عشق در مثنوی معنوی نوشته احمد حسینی

همراه با پژوهشی در شعر فارسی شعرا و نويسندگان فارسي زبان پس از قرن دوم هجري و با سپري شدن دوره فترت ادبي، رنگي تازه به ادبيات فارسي زدند و با آميختن فرهنگ ايراني با آموزههاي متعالي اسلامي، برگ زريني در تاريخ ادبيات كشورمان گشودند. اين پيوند عناصر ايراني و اسلامي در عرصه ادبيات كه با تأثيرپذيري متون نظم و نثر فارسي از كلام الهي، سخنان پيامبر اكرم(ص) و ائمه معصوم عينيت يافت، بهتدريج سير صعودي را طي كرد تا آنكه در قرن ششم به اوج شكوفايي رسيد. مثنوی در حقيقت يک کتاب حکمت، فلسفه و اخلاق، ذوق، حال، تربيت و علوم اجتماعی است و لبريز از اسرار حقايق حيات می باشد که با زندگی پيش می رود، درست مثل امواج دريا که پشت سر همديگر ميرسند ولی در ميان آنها فرق فراوان وجود دارد. مثنوی نمونه ای است از آنچه در قرآنکريم است، زيرا در قرآنکريم هم از بيان حق تعالی و حقايق معنوی است. آيه، آيه احکام ، آيه اشاره به صبر است. آيه ديگر به خوف ورجا. به هر حال آيه ها مرتب و مدون نيستند. کتاب مثنوی شريف نيز به همين کيفيت است. به همين جهت با همه وضوحی که مولانا در افاده مثنوی بکار برده است، بيشتر ابيات آن از نظر فهم دشوار است. مطابق شمارش که قاضی تلمذ حسين در مرآت المثنوی کرده و در هندوستان چاپ شده است، در مثنوی معنوی 745 حديث نبوی تفسير و توضيح شده است. 528 آيه از آيات قرآنی در مثنوی به طريق اشاره ويا به تصريح مذکور است که مولانا آنها را شرح و تفسير کرده است. مولانا در ديباجه عربی دفتر اول، کتاب مثنوی را اصول، اصول، اصول دين در کشف اسرار، اصول و يقين می خواند و آنرا فقه اکبر، شرح ازهر وبرهان اظهر خداوند می شمرد. آنرا جنان جنان می خواند، در يکجا آنرا به رود نيل تشبه می کند که آبشخور برد باران و گروندگان به حق است، در جای ديگر آنرا هادی خلق می نامد و آنرا در عين حال شفا صدور و جلاء اذهان و کشاف قرآن وصف می کند. در مثنوي، صحبت از عشق خداست و تمناي وصال او كه هدف غايي سالك است و از اين جهت است كه اغلب اشعارش رنگ عاشقانه دارد، حتي او غزل را از عشق شهواني به محبت روحاني رسانده است. مولانا مثنوي را وسيله اي براي تعليم عرفان و اخلاق كرده است. مثنوي، درس انسان شناسي را در آينه روزگار به خوبي مي نماياند. از قرآن و حديث و كلام سخن مي گويد، كلام خدا را مي شكافد، از انبيا و اوليا گفتگو مي كند و كتاب حاضر كه پژوهشي گسترده در مثنوي معنوي محسوب مي شود، روايتگر و شرح و تفسير همين جنبه هاي مثنوي است. اما در اين كتاب ؛در آغاز به حكمت و جهان بيني عرفاني اشارتي رفته و سپس در بخش نخست تعاريف مختلفي از «عشق» اعم از «روان شناسي»، «عرفاني»، «فلسفي» و مانند آن آورده شده است. بررسي «عشق و شرع»، «عشق و شعر»، «عشق و عقل»، و «عشق و عرفان» مباحث ديگري است كه در بخش نخست مطرح گرديده است. در بخش دوم كتاب، علاوه بر معرفي اجمالي، زندگي، آثار، احوال و انديشه مولوي، عشق در آثار مولوي شرح و تبيين شده است؛ همچنين جنبه هاي عشق در مثنوي معرفي گرديده است….