گفتار در آزادی

در کتاب گفتار در آزادی كه آدمي فقط با خود روبرو و تنها با خود درگير است، سخن از آزادي يا بندگي نمي تواند باشد. زندگي هست و غرايز موجود زنده. فرد اينجا در حيطه جبر نيروهاي زندگي است و در مسير كنش و واكنش آنها: خور و خواب و تلاش زنده ماندن. و ما را در اين گفتار با چنين موردي كار نيست. پس، آزادي در اجتماع، آزادي فرد در اجتماع. و اين به نوعي نقيض گويي است. چگونه ميتوان شانه به شانه و پهلو به پهلوي ديگران زيست و آزد بود؟ ببينيم.