رساله طاق و ازج

معمار و نویسنده کتاب رساله طاق و ازج غیاث الدین جمشید کاشانی ، ریاضیدان و اخترشناس مشهور قرن نهم هجری بنیانگذار روش علمی در دانش ریاضیات معماری است. او از جملة دانشمندانی است که نگاه های دقیق به معماری و صناعات از دریچة ریاضیات در لابلای برخی آثار او هم چون مفتاح الحساب به روشنی نمایان است. مفتاح الحساب که به زبان عربی در قرن نهم نوشته شده یکی از مهم ترین آثار کاشانی است. کتاب رسالة طاق و ازج ترجمة باب نهم از مقالة چهارم کتاب مفتاح الحساب است. موضوع مقالة چهارم اندازه گیری سطح و حجم اشکال هندسی و کاربرد آن ها در ساختمان هاست. در این مقاله کاشانی علاوه بر محاسبة دقیق سطح و حجم هر یک از اشکال هندسی دوبعدی و سه بعدی ، و پس از تعریف گونه های مختلف طاق ، ازج ، گنبد و مقرنس ، سطح و حجم هریک را حساب کرده است. همچنین جداولی برای محاسبة سریع و راحت مساحت چندضلعی های منتظم بر مبنای ضرب مربع در یک ضریب ثابت ارائه داده و در مورد بعضی از چندضلعی های منتظم که کارکردهای وسیعی در معماری داشته اند ، روابطی (فرمول) میان ضلع (a) و مساحت (s) و شعاع دایرة محاطی (r) ارائه داده است تا بتوان آن ها را از روی یکدیگر حساب کرد. کاشانی برای اندازه گیری حجم ساختمان ها و عمارت ها ، تقسیم بندیی را از مؤلفه های شکل دهندة معماری بر اساس هندسة اشکال و نوع کاربرد آن ها ارائه داده که برای همة معماران و مهندسان سودمند است. این کتاب که یکی از کتب مهم ریاضی و مورد استفادة همة بزرگان ریاضی بوده است.