دانلود کتاب حاج مم جعفر در پاریس اثر ایرج پزشکزاد
ایرج پزشکزاد، نویسندهای که نامش با طنز اجتماعی روشنفکرانه در ادبیات معاصر ایران گره خورده است، با رمان «دایی جان ناپلئون» برای همیشه در حافظهی فرهنگی ایرانیان جاودانه شد. اما آثار او تنها به آن شاهکار محدود نمیشود. پزشکزاد در مجموعهای از رمانها و داستانهای طنزآمیز، از جمله «حاج مم جعفر در پاریس»، تواناییاش در پیوند دادن نقد اجتماعی با نیشخندهای هنرمندانه را نشان میدهد. «حاج مم جعفر در پاریس» از جمله آثاری است که پزشکزاد در آن بار دیگر تیپهای اجتماعی ـ فرهنگی ایران را، این بار در بستر پاریس، در معرض نمایش قرار میدهد.
او با انتخاب یک شخصیت «سنتزده»، «خودشیفته»، «بهظاهر مذهبی» و «فاقد درک مدرن»، فرهنگ ایرانی–اسلامیِ بیمارگونه و آغشته به ریاکاری را در مواجهه با تمدن غرب به چالش میکشد. — ۲. خلاصه داستان حاج مم جعفر، مردی زِهدنما، اهل قم، بازاریمسلک، پرمدعا و نسبتاً کمسواد است. او به واسطهی میهمانی سیاسی–اجتماعی یا دعوتی مذهبی–فرهنگی (بسته به چاپها و روایتها) راهی پاریس میشود. پزشکزاد روایت سفر او را دستمایهای برای طنزی هوشمندانه میسازد. حاج مم جعفر، که در ایران خود را «پرهیزکار»، «پاکدامن»، «متشرع» و «غیرتمند» معرفی میکرد، در برخورد با مظاهر تمدن غرب، نمیتواند در برابر «جاذبههای دنیوی» مقاومت کند. این تضاد رفتاری، مبنای اصلی طنز کتاب است. در طول سفر، حاجی بارها در دام «وسوسههای غربی» میافتد: از غذاهای رنگارنگ و نوشیدنیهای ممنوعه از زنان آزاد و سبک زندگی اروپایی از امکانات مدرن و رفاه شهری اما همواره تلاش میکند ظاهر «مومنانه» خود را حفظ کند و رفتارهایش را با دلایلی خندهآور توجیه کند. — ۳. شخصیتپردازی ۳.۱. حاج مم جعفر او تیپی است نمونهوار از یک شخصیت ایرانی سنتیِ منافق. پزشکزاد از او استفاده میکند تا نشان دهد چگونه «ظاهرسازی مذهبی» میتواند با «تمایلات واقعی» در تضاد باشد. ویژگیهای او: پرمدعا و اهل نصیحت سختگیر در ظاهر، ولنگار در باطن متعصب در صحنه، عافیتطلب پشت پرده ناآگاه نسبت به فرهنگ غرب دچار خودبرتربینی کاذب زودباور و سادهدل در امور مدرن در واقع حاج مم جعفر، نماد انسان شرقی گرفتار خودفریبی است. ۳.۲. شخصیتهای فرعی در کتاب، افراد دیگری نیز حضور دارند: میزبانان فرانسوی که با ادب و احترام با حاجی برخورد میکنند. ایرانیان مقیم خارج که گاهی نقش آینهای برای آشکار کردن تضادهای داخلی حاجی دارند. زنان فرانسوی یا کارمندان هتل که حاجی از دیدنشان دچار دوگانگی شدید میشود. این شخصیتها عمدتاً ابزاریاند برای برجستهکردن تناقضهای حاجی. — ۴. طنز پزشکزاد پزشکزاد در این رمان از سه نوع طنز بهطور همزمان استفاده میکند: ۴.۱. طنز موقعیت بسیاری از صحنهها بر مبنای قرار گرفتن حاجی در شرایطی است که رفتار مذهبی او با محیط جدید سازگار نیست. مثلاً: برخورد او با زنان بیحجاب مشکلش با غذاهای غیرحلال رفتارهای تظاهرگرانهاش در هتل ۴.۲. طنز کلامی پزشکزاد، استاد بازی با زبان است. او با استفاده از: ضربالمثلهای کاریکاتوری عبارتهای مذهبی در موقعیتهای خندهدار استفاده از لغات عربی برای نمایش ریاکاری طنزی بیدارکننده خلق میکند. ۴.3. طنز شخصیت هسته اصلی رمان همینجاست. حاجی با تمام ویژگیهایش تا حد کاریکاتور پیچیده میشود. پزشکزاد با بزرگنمایی برخی خصائل (مثلاً غیرت بیجا، ترس از «آلودهشدن»، یا عشق پنهان به تجملات)، شخصیتی میآفریند که هم خندهآور است و هم تلخ. — ۵. مضمونها و لایههای فکری ۵.۱. نقد ریاکاری مذهبی پزشکزاد نه مذهب را هدف قرار میدهد، نه دینداری را. بلکه ریاکاران را نشانه میرود؛ آنان که به نام دین، چیزی میگویند و خلافش عمل میکنند. حاجی نمادی است از این گروه. ۵.۲. شکست سنتگرایی متصلب در برابر جهان مدرن کتاب نشان میدهد که چگونه سنتگرایی بدون منطق، در برابر تمدن پیشرفته فرو میریزد. حاجی مدام میگوید «فرنگیها بیدیناند»، اما در نهایت نمیتواند با نظم، پاکیزگی، اخلاق اجتماعی، قانونمداری و رفاه آنان مخالفت کند. ۵.۳. شرق و غرب این رمان در امتداد سنت «شرقنگری انتقادی» است. پزشکزاد نشان میدهد که بسیاری از بحرانهای فرهنگی ما، نه از غرب، بلکه از «برداشت غلط خودمان از سنت» سرچشمه میگیرد. ۵.۴. تضاد ظاهر و باطن هستهی فلسفی طنز پزشکزاد، همین است. حاجی در ظاهر یک مسلمان سختگیر است؛ اما در باطن، اسیر هوسها، راحتطلبی و نادانی است. ۵.۵. مهاجرت فرهنگی ایرانیانی که از سرزمین خود به اروپا میروند، گاهی نمیتوانند خود را با محیط جدید تطبیق دهند. پزشکزاد این بحران هویت را با زبانی طنزآلود به تصویر میکشد. — ۶. سبک و زبان پزشکزاد همیشه با زبان بازی میکند: جملههای طولانی و مسجع ترکیب اصطلاحات عامیانه با عبارات فصیح بازآفرینی لحن بازاری، قمی، مذهبی بهرهگیری از لحن «موعظهای» برای خلق طنز ایجاد دیالوگهایی که دوپهلو و کنایهآمیزند همه اینها باعث میشود متن، علاوه بر خنده، به شدت «انتقادی» و «هوشمندانه» باشد. — ۷. جایگاه رمان در آثار پزشکزاد «حاج مم جعفر در پاریس» یکی از آثاری است که پزشکزاد در آن به نسبت «دایی جان ناپلئون» از طنز تندتر و مستقیمتری بهره میبرد. در «دایی جان ناپلئون» طنز بیشتر بر روابط خانوادگی است؛ اما در اینجا، طنز اجتماعی – عقیدتی است و شدت بیشتری دارد. این کتاب را میتوان در کنار آثاری چون: «مراد برقی در جبهه» «مش رحیم اوباش» «آی با کلاه، آی بیکلاه» بهعنوان نمونههایی از طنز گزنده پزشکزاد تحلیل کرد. — ۸. نقاط قوت کتاب ۸.۱. طنز درخشان و ماندگار کتاب سرشار از موقعیتهای خندهدار اما معنادار است. ۸.۲. شخصیتپردازی قوی حاج مم جعفر، یکی از شخصیتهای فراموشنشدنی طنز فارسی است. ۸.۳. نقد اجتماعی عمیق پزشکزاد دردهای جامعه ایرانی را ـ با احترام و صداقت ـ برهنه میکند. ۸.۴. روانی و خوشخوانی رمان بهرغم عمق فکریاش، بسیار روان و ساده و شیرین است. — ۹. نقاط ضعف احتمالی ۹.۱. اغراق در طنز برای برخی خوانندگان، افراط در کاریکاتوریزهکردن ممکن است اغراقآمیز بهنظر برسد. ۹.۲. تکبعدی بودن شخصیتها برخی منتقدان معتقدند شخصیت اصلی بیش از حد «نمادین» است تا واقعی. ۹.۳. محدودیت دایره مخاطب برای درک کامل طنز، آشنایی با فرهنگ مذهبی و سنتی ایران لازم است. — ۱۰. مقایسه با آثار مشابه این رمان را میتوان کنار آثاری از: صادق هدایت (طنزهای کوتاه) غلامحسین ساعدی علیرضا دولتآبادی یوسف علیخانی (در سنت طنز روستایی) و حتی برخی آثار نویسندگان غربی مانند: «ماجراهای شوشو» (وفر) «دن کیشوت» (سروانتس) قرار داد؛ زیرا همگی نوعی تضاد فرهنگی و نقد اجتماعی را مطرح میکنند. — ۱۱. نتیجهگیری کلی «حاج مم جعفر در پاریس» یکی از نمونههای شاخص طنز فکری معاصر ایران است؛ طنزی که نه فقط برای خنداندن، بلکه برای آگاهسازی اجتماعی خلق شده است. پزشکزاد در این رمان موفق میشود به خواننده نشان دهد که برخی از ناهنجاریهای فرهنگی ما چقدر ریشهدارند و چگونه در برخورد با واقعیتهای تمدن غرب، ناتوانی و سردرگمی به بار میآورند.
.
دانلود کتاب حاج مم جعفر در پاریس
ممنون
درود بر شما
تشکر برای اشتراک گذاری کتابهای خوب و مفید
کتاب حاج مم جعفر در پاریس اثر آقای ایرج پزشکزاد میباشد لطفا تصحیح بفرمایید.
تصحیح شد سپاس