فن الترجمه

کتاب فن الترجمه اثر احمد فاضل السعدی

این كتاب جذاب در موضوع ادبيات عرب است و براى آموزش دادن و فراگيرى هنر ترجمه مفيد است. اين نوشته جهت آموزش ترجمه به كسانى است كه از عربى به فارسى مى نويسند و ترجمه مى كنند. كتاب با مقدمه نويسنده آغاز مى شود كه هدف و پيدايش اثر را بازگو مى كند. چون وى مدر�’س زبان عرب بوده, براى آموزش هنر ترجمه از عربى به فارسى و برعكس نيازمندِ شيوه نامه اى بوده, پس از سال ها تدريس و كسب تجربه اثر حاضر را نگاشته است; از اين رو اثر معتبر و درخور اعتنا در زمينه زبان شناسى و فن ترجمه و نيز آشنايى با زبان و ادبيات عرب است. پس از پيش گفتار به تبارشناسى و پيشينه هنر ترجمه مسلمانان توجه شده, نويسنده مى نگارد با پيدايش اسلام و شعار (اطلبوا العلم و لو بالصين) و (الحكمة ضالة المؤمن) مسلمانان هميشه و پيوسته در پى آموختن دانش و حكمت حتى از غير مسلمانان بوده اند, از اين رو هنر ترجمه اندك اندك شكل گرفته و كامل شده است. ترجمه آثار فلسفى و طبى, ايجاد دارالحكمه بغداد و اوج گيرى فن ترجمه از سده دوم ق بيانگرِ قدمت و پيشينه اين كار ارزشمند است. در ادامه به تعريف ترجمه و گونه هاى آن پرداخته شده, مشكلات و چالش هاى هر كدام برشمرده شده, اصطلاحات و ضرب المثال هايى از زبان عربى و فارسى براى يادگيرى دانش پژوه آورده شده است. بعد درباره (اركان ترجمه), قرائت و فهم درست و قدرت بر بيان, چگونه برطرف كردن خطا, خواندن قواعد نحوى چه نقشى دارد, اهميت علائم و نشانه هاى سجاوندى بحث شده است. مبحثِ بعدى (ترجمه موفق) است كه ويژگى هاى آن گزارش مى شود و در اين باره تمرين هايى در كتاب آمده است. مؤلف موفق, چيرگى بر زبان مبدأ و مقصد, رعايت امانت در ترجمه و… از مؤلفه هاى ترجمه موفق شمرده شده است. (انواع ترجمه) (تحت اللفظى, آزاد, جمله به جمله و… ) از بحث هاى كتاب است كه حدود سى صفحه را به خود اختصاص داده است. در اين باره برگردان و ترجمه متونى از عربى به فارسى و برعكس آورده شده كه به فهمِ مطالب كمك شايانى مى كند. (توصيه هايى به مترجم) از مطالب كتاب است كه در برگردان هر متنى سن و سطح آگاهى ها و تخصص گوينده يا نويسنده را در نظر بگيريم, اگر گوينده خردسال است, مى بايد ترجمه زبان كودكانه اى داشته باشد و چنانچه معلوماتِ نويسنده سطحى باشد, مى بايست ترجمه متناسب و همگون كرد. هيچ گاه نمى توان ترجمه اى سبك و مبتذل از متن فاخر و اديبانه ارائه داد. نيز در نظر داشتن اوضاع زمانى و مكانى و رخدادها به ترجمه درست و متقن كمك شايان مى كند, چنان كه شرح و توضيح مكان ها و اتفاقات براى فهم بهتر خواننده لازم است. مقايسه متون نمونه هايى از ترجمه نهج البلاغه و دعاى عرفه و… كارگاه آموزشى خوبى براى خوانندگان كتاب است كه در اثر آمده است. مبحثى درباره واژه نامه ها و لغت نامه ها, واژه هاى دخيل و بيگانه, تفاوت نگارش و تلفظ واژه ها در عربى, انتخاب عنوان براى اثر ترجمه شده, معادل اصطلاحات عربى در زبان فارسى و… از مباحث تكميلى و پايانى كتاب است كه مفيد و ارزنده مى نمايد. اين اثر به رغم حجم اندك مجموعه اى ارزشمند بوده, حاصل چندين سال تدريس و تجربه است, از اين رو اثرى پخته و وزين مى نمايد.