از تصویر تا اسطوره

کتاب از تصویر تا اسطوره نوشته الویه بونرو

ایران در ادبیات و اندیشه فرانسوی قرن هجدهم از هنگام آشنايي غرب با ايران بيست و چند قرن گذشته است اما هنوز تصوير ايران در ذهن غربي ها همچنان اسرار آميز است. اليويه بونرو در كتاب «از تصوير تا اسطوره – ايران در ادبيات و انديشه فرانسوي قرن هجدهم» با بررسي تصوير ايران در ادبيات و انديشه فرانسوي قرن هجدهم در انبوه مكاتبات، سفرنامه ها و توصيفات كتاب هاي گوناگون، ايران را كشوري مي بيند كه در اين قرن در حال ساختن تصوير خويش است . بونرو تصاوير كارت پستالي يك زندگي سبكبال هميشه عاشقانه درباري آميخته با آداب و رسوم ايراني را دلمشغولي هايي مي داند خاص سفرنامه ها، كه البته خوانندگان آن بين ديرباوري و شيفتگي در نوسانند و خود بي اعتنا به اين اسطوره پردازي ها ايران را كانون ارزش هايي اصيل توصيف مي كند كه دستيابي به آن فقط بر اساس تحقيقات علمي و انساني از واقعيات تجربي امكان پذير است و اين مسير را در پيش مي گيرد. او از پژوهشگران مي خواهد با پي بردن به ناشناخته ها و درك قانونمندي حاكم بر رفتاري كه در نظر آنان عجيب مي نمايد، با گام زدن در مسير تفاهم به شناخت بهتري از ايران دست يابند و در اين راه مطالعه دقيق هزار و يك شب، گلستان سعدي و زند اوستا را توصيه مي كند. از نظر بونرو، تصويرهاي ساخته شده از ايران مخوف در مكاتبات مبشران ناكام كليسا تاريك ا نديشانه و حاكي از عدم سعه صدر اين مبلغان متعصب است. او با لحني صريح در رد اين تعصب خام مي نويسد: توجه انساني به ايران و اعتماد به آنان براي برقراري ارتباطات مفيد و مستمر با احترام متقابل مذاهب به هيچ وجه كار اربابان كليسا نيست بلكه كار اروپايياني است كه در ايران مستقر شدند مانند جواهرفروشان ، پزشكان ، بازرگانان و به خصوص سياحان آگاه . به عقيده بونرو اين گروه از سياحان نظر بدبينانه ايرانيان را نسبت به «فرنگي ها» عوض مي كنند. اين مسيحيان آزادانه ميان ايرانيان زندگي مي كنند و كارهاي سودبخش شان موجب تقويت روابط ايران و اروپا مي شود و در اين راستاست كه تصاوير سفرنامه شاردن شكل مي گيرد و آشكارا نشان مي دهد كه تمدن و منفعت طلبي با يكديگر آشتي پذيرند. به بيان مهربان بونرو، ترس از ايران و ايراني امري طبيعي نيست . او معتقد است اولين احساس برتري در اروپايي ها الزاما ايجاب مي كند كه خود را روي زمين يك استثنا بدانند اما فلاسفه ، مورخان ، جغرافيدانان و مردم شناسان ، اروپايي ها را به جاي ادعاي فرمانروايي به فروتني دعوت مي كنند و به درست انديشيدن در ارتباط با «غير»فرا مي خوانند. شناخت شخصيت هاي حقيقت جوي فرهنگ ايراني فراخوان بونرو در اين كتاب است. از نگاه بونرو دو چهره معروف تر اين شخصيت هاي ايراني شهرزاد و زردشت هستند كه اولي در آغاز و دومي در انتهاي قرن هجدهم خود را از ديگران متمايز مي كنند. مطالعه بونرو تاكيد دارد ايران ، اين كشور دوردست مشرق زمين ، ادبيات و فلسفه قرن هجدهم فرانسه را تحت تاثير آزمون «غير» قرار داده است ، چراكه مردان عصر روشنگري ، با وجود ضعف هاي زياد، جرات مي يابند با «غير» رويارو شوند. «رنسانس شرقي » نامي است كه بونرو، به پاس جسارت اين روشنگران در تلاش براي شناخت ايران و درك ايران و ايراني، به رهاورد اين قرن عطا مي كند.