حدیث پژوهی

در کتاب حدیث پژوهی آمده که حديث، دومين سند دين است كه بعد از قرآن، بيشترين سهم را در شناختن و شناساندن اسلام و شكل‏ گيرى و بالندگى علوم اسلامى داشته است. حديث، ميراث ماندگار معصومان ‏عليهم السلام است كه به شرح و تفسير قرآن و تبيين دين مى ‏پردازد. پيشوايان معصوم ‏عليهم السلام، مسلمانان را به فراگيرى و فهم حديث و مذاكره و نشر آن، ترغيب بسيار كرده‏ اند و همين امر، از ابتدا تاكنون، سبب رونق اين دانش بوده است. تلاش عالمان، محدثان و حافظان حديث و سنت در طول تاريخ اسلام، ستودنى است. آن بزرگواران از ثبت و ضبط حديث آغاز كردند و با ترجمه، شرح، تعليق، جامع نويسى و گردآورى احاديث، حراست از اين مجموعه را ادامه دادند. اين تلاش، امروزه با تصحيح كتب حديث، معجم نويسى، مسندنويسى، گزيده نويسى، واحد سازى مجموعه‏ ها و ايجاد بانك ‏هاى اطلاعات حديثى ادامه يافته است كه بحمدالل�’َه رشد و بالندگى شايسته‏ اى دارد و تلاش‏هاى والاى پيشينيان را روشنتر مى ‏نماياند. در حوزه علوم حديث و دانش‏هاى وابسته به آن، رشته ‏هاى متعددى چون رجال، درايه، تاريخ حديث، مصطلحات حديث، فقه الحديث، غريب الحديث و… شكل گرفت و بدين‏سان، ابعاد بهره ‏ورى از آن مجموعه گرانسنگ، استوارتر و گسترده‏ تر گشت. تلاش‏هاى انجام شده و به ثمر رسيده، به راستى بسيار است كه بايد بدان باليد و آن را پاس داشت. با اين همه، باب پژوهش در اين حوزه همچنان گشوده است و گِرِه ‏ها و دشوارى‏ها نه تنها يكسره از ميان نرفته، بلكه به لحاظ شرايط ويژه فرهنگى و اجتماعى‏اى كه جامعه اسلامى دارد، افزون نيز شده است. به جرئت مى‏توان گفت كه بسيارى از پرسش‏ ها درباره اسلام، به حديث و سنت برمى‏ گردد. بررسى اين پرسش ‏ها و دستيابى به قواعدى روشن در فهم حديث، كارى ضرورى است. عرضه مدو�’ن و سامان يافته علوم حديث، قواعد رجالى و فقه الحديث در عصر گسترش دانش‏ ها بايسته‏ اى ديگر است. مطالعه جدى درباره احاديث مجعول و ارائه طُرُق روشن در شناسايى آنها، جاى ترديد ندارد. بررسى احاديث متعارض و يافتن راه‏هاى معقول جهت حل تعارض نيز كارى برجاى مانده است. تفكيك و رده ‏بندى محتوايى احاديث و يافتن شيوه‏ ها و قواعد مناسب آن، ضرورت ديگرى است؛ زيرا حديثى كه در زمينه معارف به ما رسيده، با آنچه به احكام فقهى مربوط است و يا آنچه به بيان آداب و رسوم اختصاص دارد، يكسان فهم نم ى‏شود و قواعد برداشت از آنها هم يكى نيست. به بيان ديگر، كشف و شناساندن قواعد عام و خاص فهم حديث، نيازى است بس مبرم. نقد و بررسى كتب حديث و بيان سبك و روش محدثان، امرى است كه اندكى مورد توجه پژوهشگران اهل سنت قرار گرفته و نيازمند تداوم و تكميل است. در كنار اين امور، معرفى محدثان و شخصيت‏هاى حديثى و خدمات ارزنده آنان به حديث، احياى متون كهن و نسخ خطى، شرح احاديث مشكل و… از ديگر كارهاى بايسته است…