معرفی کتاب ادبی

چهار مقاله یا مجمع النوادر اثر شناخته شده نظامی عروضی، از شاعران و نویسندگان سده ششم هجری می باشد. ابوالحسن نظام الدین احمدبن عمربن علی سمرقندی مشهور به نظامی عروضی، هم دوره خیام است. کتاب ارزشمند او با نام چهار مقاله در نیمه های سده ششم تالیف شده است و در بیان شرایط و احوالی می باشد که به سخن مولف ، چهار طبقه از مردم یعنی شاعران، دبیران، منجمان و پزشکان باید حائز آن باشند. همچنین کتاب شامل مباحث و گفتارهای تاریخی نیز می باشد و احوال بسیاری از شاعران و نویسندگان در آن ذکر شده است. این کتاب که از آثار ارزشمند و با اهمیت زبان پارسی می باشد، توسط علامه دانشمند محمد قزوینی تصحییح شده است.

این اثر شامل نامه هایی می باشد که عین القضاه همدانی از عارفان و سالکان نامی و شناخته شده سده ششم هجری به دیگر بزرگان صوفیه نوشته و تنظیم کرده است. این نامه ها در باب اصول صوفی گرایی و عرفان نگارش شده است و امروزه روز از مراجع مهم شناخت افکار و احوال و عقاید تصوف می باشد. عبدالله بن محمد بن علی میانجی همدانی که با عنوان عین القضاه همدانی شناخته می شود، از صوفیان بزرگ ایران می باشد که در سال 492 هجری در همدان به دنیا آمد. مشعل زندگی این عارف نامی خیلی زود به خاموشی گرایید و به فتوای جاهلان و زاهد نمایان زمان خود کشته شد و جسد این عالم نامی را سوزاندند. از او آثار متعدد و ارزشمندی بجای مانده است که نمایانگر احوال و افکار عارفان آن برهه می باشد. تمهیدات، رساله لوایح، مکاتیب، رساله یزدان شناخت از جمله دیگر آثار او می باشد. 

کیمیای سعادت، عنوان شناخته شده ترین اثر امام محمد غزالی، که در واقع برگزیده ای از احیا علوم الدین می باشد که مولف به زبان پارسی نگاشته است. این اثر در سده پنجم هجری نوشته شده است و به نثری شیوان و روان تالیف شده است. نویسنده در ابتدا به چهار مقوله خودشناسی، خدا شناسی، دنیا شناسی و آخرت شناسی می پردازد و سپس کتاب را در چهار رکن بیان می دارد. عبادات، معاملات، مهلکات و منجیات از ارکان این کتاب می باشد. امام محمد غزالی توسی در نیمه سده پنجم هجری در توس زاده شد و در سال 505 هجری از دنیا رفت. غزالی پس از سپری کردن چهل از سال از عمر خویش و پس از کسب علم و دانش در علوم مختلف، به گوشه نشینی و ریاضت پرداخت و این شیوه را تا پایان عمر خویش ادامه داد. از او آثار متعددی بجای مانده است. مقاصد الفلاسفه، تهافت الفلاسفه، احیا علوم الدین، منهاج العابدین، رساله الاقطاب، نصیحه الملوک، حقیقه القرآن، تلبیس ابلیس، مشکات الانوار، زاد آخرت، کتاب الاربعین فی اصول دین، جواهر الاقرآن، بدایه الهدایه از جمله دیگر آثار غزالی می باشد.

نصیحه الملوک تالیف محمدبن احمد طوسی ، ملقب به حجه الاسلام، امام محمد غزالی از نویسندگان و مشایخ دوران سلجوقی می باشد که در فقه و حکمت و کلام در دوران خود سرآمد بود. غزالی فلسفه و اصول را نزد امام الحرمین ابوالمعالی جوینی فرا گرفت و سپس بنا به خواست خواجه نظام الملک در مدرسه ی نظامیه به تدریس مشغول شد اما چهار سال بیشتر نگذشت که تحولی شگرف در وی پدید آمد و به سیر و سلوک پرداخت. از آثار او می توان به کیمیای سعادت، نصیحه الملوک، احیا علوم الدین، مکاتیب و تهافت الفلاسفه اشاره کرد. نصیحه الملوک پس از کیمیای سعادت مهم ترین اثر غزالی می باشد و در باب پند و اندرز به سلاطین و وزرا آنان نوشته شده است. این اثر توسط جلال همایی تصحیح و منتشر شده است. غزالی در سال 450 هجری تولد یافت و به سال 505 هجری قمری از دنیا رفت.

تفسیر سورآبادی، تالیف ابوبکر محمدبن عتیق سور آبادی هروی (نیشابوری) مفسر قرآن در سده پنجم هجری و معاصر آلب ارسلان سلجوقی می باشد. تفسیر سورآبادی به نثری شیوا نگاشته شده است و در آن از اصطلاحات و ترکیبات قرآنی زیاد برمیخوریم که به پارسی دری ترجمه شده است. این تفسیر عمدتا برپایه گفته ها و روایات ابن عباس نگارش شده است. این اثر را علی اکبر سعیدی سیرجانی تصحیح نموده است.

کتاب روضه المذنبین تالیف احمدبن ابوالحسن بن محمد نامقی معروف و مشهور به ژنده پیل و پیرجام از مشاهیر و صوفیان شناخته شده سده ششم هجری می باشد. در نامق متولد شد و محل دفنش در تربت جام می باشد. مولف این کتاب در بیست و دو سالگی به طریقت سیر و سلوک وارد شد و در چهل سالگی به تربت جام رفت. از تالیفات مهم او انس التابئین، کنوز الحکمه، مفتاح النجاه و روضه المذنبین و دیوانی از اشعار می باشد.

کتاب کشف الاسرار و عده الابرار تالیف و نوشته ابوالفضل رشید الدین میبدی از آثار سده ششم هجری می باشد. این تفسیر به زبان فارسی می باشد و در نه مجلد تهیه و تنظیم شده است و معروف به تفسیر خواجه عبدالله انصاری می باشد. این کتاب به تفسیر آیات قرآن پرداخته است و آیات در سه نوبت : بار نخست ترجمه فارسی، بار دوم وجوه معانی، قرائت های مشهور، اسباب نزول و بار سوم در رموز عارفان و اشارات صوفیان یعنی تفسیری به مشرب اهل عرفان صورت گرفته است.

ساختار و تاویل متن عنوان کتابی تالیف بابک احمدی می باشد که انتشارات نشر مرکز آن را به چاپ رسانیده است. این کتاب یکی از آثار شناخته شده در باب نقد ادبی در زبان فارسی می باشد. این کتاب شامل بیست و یک فصل و چهار بخش اصلی می باشد که این بخش های با عنوان “کتاب” نامگذاری شده است. کتاب نخست یا بخش نخست در شش فصل تنظیم شده است که به مباحث زبان شناسی موثر در نقد می پردازد. کتاب دوم یا بخش دوم به بررسی ساختاری متن می پردازد. کتاب سوم درباب شالوده شکنی متن از دریدا تا موقعیت پسامدرن لیوتار نوشته شده است. کتاب چهارم در زمینه تاویل متن و موثران در این مورد از فروید ماخر، هوسرل، هایدگر، گادامر تا آیزر سخن می گوید. سه پیوست همراه با واژه نامه نیز به این اثر افزوده شده است. در پایان کتاب تمام منابع و ماخذ فصلها ذکر شده است و منابع بی شماری را به خواننده کنجکاو و پیگیر معرفی می کند. 

ترجمه ی رساله ی قشیریه، تالیف زین الاسلام عبدالکریم بن هوازن بن عبدالملک بن محمد قشیری از بزرگان صوفیه در سده پنجم هجری می باشد. زین الاسلام در سال 376 هجری قمری متولد شد. رساله ایشان شامل پنجاه و پنج فصل می باشد که به صورت مفصل و جامع به بیان اصطلاحات عرفانی، مراحل سیر و سلوک و آداب رایج پیروان طریقت و بیان احوال آنان پرداخته است. این رساله توسط زنده یاد فروزانفر تصحیح شده است. فصل نخست کتاب در باب عقاید و افکار عارفان و سالکان است. در فصل بعد، به شرح احوال و زندگی و بیان گفته های بیش از هشتاد تن از عارفان پرداخته شده است. همچنین در این فصل بسیاری از اصطلاحات رایج در ادبیات صوفیان، توضیح و شرح داده می شود.

انسان کامل عنوان کتابی ارزشمند نوشته عزیز الدین محمد نسفی از عرفای بزرگ سده هفتم هجری می باشد. عزیز الدین محمد نسفی ، معروف به شیخ عزیز نسفی از بزرگان صوفیه و از مریدان سعدالدین حمویی بوده است. در زمینه عرفان و حکمت چندین اثر از او بجا مانده است که کشف الحقایق از جمله این آثار می باشد.  انسان کامل و مقصد اقصی از دیگر کتابهای این عارف و سالک نامی می باشد. عزیز الدین نسفی در سال 688 هجری در ابرقو وفات یافته است.